Utworzono: 30-09-2019

Polska nauka jest przedmiotem reform od samego początku transformacji systemowej w 1989 r. Żadne jednak z nich nie miały tak kompleksowego i głębokiego charakteru jak zmiany wdrożone przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosława Gowina, określane w świadomości społecznej jako Reforma 2.0. Po jej uchwaleniu rozpoczął się proces dostosowywania szkół wyższych do nowych regulacji, który również ma odmienny przebieg od dotychczasowych standardów w tym zakresie. Wynika to z jednego założeń zmian, które w zdecydowanie większym niż do tej pory stopniu upodmiatawiają uczelnie w obszarze kreowania ich ustroju. W zdecydowanej większości istotnych płaszczyzn nowe regulacje wyznaczają jedynie bardzo szerokie ramy, które pozwalają na przyjmowanie zindywidualizowanych rozwiązań, często istotnie różniących się pomiędzy sobą. Dlatego też, w przeciwieństwie do wcześniej obowiązującego, mocno ujednoliconego, wzorca uczelni wyższej, paleta możliwych obecnie rozwiązań jest znacznie szersza. Wszystko to sprawia, zwiększa się także poziom odpowiedzialności decyzyjnej osób zarządzających szkołami wyższymi w Polsce.

Pierwszy etap wdrażania nowych rozwiązań symbolicznie można zakończyć w chwili przyjęcia nowych statutów, powołania ich rad oraz nadania przez rektorów nowych regulaminów uczelni. Jeż sam zakres różnic w przywołanych obszarach wskazuje, że poszczególne szkoły wyższe przyjęły odmienne strategie funkcjonowania w nowej rzeczywistości. Zarazem zakończenie tego etapu może stanowić asumpt do pierwszych porównań i refleksji o kierunkach, konsekwencjach i perspektywach przyjmowanych rozwiązań. Z tego powodu Centrum Badawcze Polityki Publicznej i Problemów Regulacyjnych Uniwersytetu Śląskiego (CBPPiPR) zorganizowało 16.09.2019 r. seminarium pt. UNIWERSYTET 2.0 - szanse i bariery wdrażania nowych regulacji prawnych w polskich uczelniach. Jego głównym celem było porównanie dotychczasowych doświadczeń wdrażania reform, szczególnie w obszarach badań naukowych i organizacji uczelni.

Seminarium rozpoczął kierownik CBPPiPR prof. Tomasz Pietrzykowski, który witając uczestników przedstawił cele spotkania i nadzieje z nim związane. Biorąc pod uwagę skład zaproszonych prelegentów i panelistów stwierdził, że idea seminarium zmaterializowała się w postaci możliwości zapoznania się z opiniami przedstawicieli różnych dziedzin nauki, zarówno z uczelni publicznych jak i niepublicznych. Plenarną część obrad zainaugurował JM Rektor Uniwersytetu Śląskiego prof. Andrzej Kowalczyk, który swoje wystąpienie poświęcił przybliżeniu procesu wdrażania reformy w Uniwersytecie Śląskim. W jego opinii zaproponowane i wdrażane rozwiązania są jednymi najdalej idących wśród polskich uczelni. Podkreślił, że to świadoma decyzja społeczności akademickiej Uniwersytetu Śląskiego, która została podjęta na podstawie analizy pozycji konkurencyjnej uniwersytetu tak w krajowym jak i międzynarodowym wymiarze. Kolejnym uczestnikiem sesji była dyrektor generalna MNiSW dr Anna Budzanowska. W swoim wystąpieniu skupiła się na przybliżeniu technologii wprowadzania zmian w polskiej nauce, oraz nakreśliła obraz oczekiwanego jej stanu w najbliższej, ale także nieco odleglejszej przyszłości. Prof. Janusz Janeczek, były rektor Uniwersytetu Śląskiego i były przewodniczący Rady Narodowego Centrum Nauki, wskazał na te rozwiązania we wprowadzanych zmianach, które powinny w największym stopniu przyczynić się do polepszenia jakości prowadzonych badań naukowych i zwiększenia skuteczności zarządzania uczelniami. Ostatni z uczestników tej części obrad, dr hab. Maciej Górecki z Uniwersytetu Warszawskiego, przedstawił autorską koncepcję nauk równoległych, w których osadził rodzime dyscypliny z dziedzin nauk humanistycznych i społecznych. W podsumowaniu stwierdził, większość analizowanych dyscyplin wciąż nie przystaje do poziomu nauki światowej.

Pierwsza część panelowa, została poświęcona barierom we wprowadzaniu nowej ustawy o szkolnictwie wyższym, a jej moderatorem był dr hab. prof. UŚ Tomasz Pietrzykowski. W ramach obrad uczestnicy skupili się na różnicach w działalności uczelni o różnym statusie instytucjonalnym. Zarówno prof. dr hab. Jolanta Jabłońska-Bonca z Akademii Leona Koźmińskiego jak i dr hab. prof. SWPS Mikołaj Cześnik z Uniwersytetu SWPS stwierdzili, że dla szkół niepublicznych nowe regulacje ustawowe mają niewielkie znaczenie, gdyż dużo wcześniej wypracowały one podobne rozwiązania, które nowa ustawa przynosi dla uczelni publicznych.Dr hab. prof. Uniwersytetu Gdańskiego Anna Machnikowska podkreśliła, że uporządkowanie i integracja regulacji znajdujących się dotychczas w wielu aktach prawnych pozytywnie wpłynie na dostosowanie się rodzimych uczelni do konkurencji na światowym rynku nauki. Nieco mniej optymistycznie brzmiały konstatacje dr hab. Waldemara Wojtasik z Uniwersytetu Śląskiego, który zauważył, że przyjęte rozwiązania w obszarze badań naukowych są zbyt miękkie i zatrzymują się „w pół drogi”, nie tworząc efektywnych narzędzi promujących uczestnictwo polskich badaczy w światowym dyskursie naukowym.

W ramach drugiego panelu, prowadzonego przez dr hab. Natalię Letki z Uniwersytetu Warszawskiego, jego uczestnicy skupili się na nawykach i strategiach publikacyjnych polskich badaczy w perspektywie reformy 2.0. W zaproponowanym przez moderatorkę koncepcie, w ramach którego czynnikiem synergizującym indywidualne i środowiskowe strategie publikacyjne jest umiędzynarodowienie badań i publikowania ich wyników, uczestnicy panelu dzieli się swoimi doświadczeniami. Dr hab. prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego Michał Wierzchoń podkreślił motywacyjną rolę uczestnictwa w międzynarodowych zespołach badawczych. Zauważył także, że na wzrost efektywności publikacyjnej polskich badaczy wpływa transfer dobrych praktyk, z którymi stykają się prowadząc badania w renomowanych ośrodkach naukowych. Dr Tomasz Żuradzki z Uniwersytetu Jagiellońskiego wskazał na potrzebę zwiększenia międzynarodowego oddziaływania polskich czasopism. Służyć temu może większe otwarcie redakcji na członków i recenzentów posiadających duże międzynarodowe doświadczenie w publikacji i promocji badań naukowych. Dr hab. prof. Uniwersytetu Warszawskiego Karolina Safarzyńska skupiła się na istotności pracy w zagranicznych ośrodkach badawczych. Jej doświadczenia wskazują, że zarówno staże jak i klasyczne formy zatrudnienia polskich badaczy za granicą pozytywnie oddziałują na ich dalszą karierę naukową i perspektywy publikacyjne.

Ostatni panel seminarium został poświęcony problematyce statusu i funkcjonowania rad uczelni. Jego moderatorem był dr hab. Dominik Antonowicz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, który jako zaczyn do dyskusji przedstawił dane ilościowe z badań własnych, a dotyczące nowopowołanych rad uczelni. Dr Adam Szot z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie wskazał na generalnie modele tworzenia i funkcjonowania rad uczelni, kreśląc obraz daleko posuniętej ostrożności środowiska akademickiego w korzystaniu z ich uprawnień. Justyna Morzy, będąca przewodniczącą Rady Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu skupiła się na determinantach zarządzania radą i jej relacjach z pozostałymi organami uniwersytetu. Były prezydent Katowic Piotr Uszok, pełniący funkcję przewodniczącego Rady Uniwersytetu Śląskiego, wskazał na istotne uprawnienia rady w zakresie silniejszego osadzania uniwersytetu w otoczeniu zewnętrznym. Odnosząc się do przykładu Uniwersytetu Śląskiego stwierdził, że potencjalnymi wyzwaniami dla Rady UŚ mogą być kwestie federalizacji uczelni oraz jej współpracy z Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią. Przedstawiciel studentów w Radzie Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie Marcin Krukowski podnosił w swoim wystąpieniu rolę studentów w odpowiedzialności za stan i rozwój uczelni.

Poza moderatorami i prelegentami w seminarium uczestniczyło ponad 60 osób z 16 polskich szkół wyższych. Reprezentowali oni kadrę zarządzającą różnego szczebla, badaczy wszystkich dziedzin nauki, związki zawodowe i uczelnianą administrację. Otwarta formuła seminarium sprzyjała swobodnym dyskusjom i wymianie opinii, tym bardziej, że w spotkaniu uczestniczyły osoby o często diametralnie różnym spojrzeniu na reformę 2.0 i jej konsekwencje. Choć wymiana poglądów skupiała się przede wszystkim na dwóch istotnych wymiarach zmian – badaniach naukowych i nowej strukturze uczelni – to nie zabrakło także licznych odniesień do kwestii związanych z dydaktyką, nowym statusem pracowniczym czy szkołami doktorskimi. Biorąc pod uwagę przebieg seminarium i przedstawiane wnioski, uczestnicy umówili się na kolejną edycję spotkania w przyszłym roku. Wszak jesteśmy wszyscy dopiero na początku drogi do nowego porządku polskiej Akademii.

 

 

 

 

Kontakt

Centrum Badawcze
Polityki Publicznej
i Problemów Regulacyjnych

ul. Bankowa 5
40-007 Katowice
cbpr@us.edu.pl
www.cbpr.us.edu.pl